صدور فرمان مشروطیت و تاسیس مجلس شورای ملی ، بسیاری از نهادهای اجتماعی را در ایران دگرگون کرد . رشد سریع مطبوعات و تحول فضای درونی آن ها یکی از مهم ترین تبعات این انقلاب بود . هرچند که نخستین روزنامه فارسی بیش از نیم قرن پیش از انقلاب مشروطیت « در 1253 ق » منتشر شد ولی مطبوعات مقارن مشروطیت و پس از آن دارای تفاوت های عمیقی با پیش از آن بودند . بین سال های 1253 ق « انتشار نخستین روزنامه » تا 1324 ق « صدور فرمان مشروطه » مطبوعات در ایران تنها محدود به چند نشریه ی دولتی و تخصصی و محلی بود که شمارگان نشر آن ها به زحمت به هزار می رسد و اغلب با حمایت دربار و با مطالبی ملال آور و تنها با گزارش های محدودی از اوضاع داخلی – و گاهی هم اخبار خارجی – همراه بود . در چنین اوضاعی ، مهم ترین ابزار شکل دهی به اندیشه و افکار ، عمومی منابر و خطابه های آهنگین وعاظی چون سید جمال واعظ اصفهانی و ملک المتکلمین بود . هر چند در همین ایام چند روزنامه ی مهم و تاثیر گذار فارسی در خارج از ایران منتشر می شد ، اما مخاطبان این گروه نشریات تنها اقلیت تتحصیل کرده و برخی نخبگان سیاسی بودند . به ویژه آن که این نشریات به داخل ایران با سختگیری های حکومت همراه بود .

با صدور فرمان مشروطیت ، در اندک زمانی ، تعداد زیادی روزنامه و شب نامه منتشر شد . پس از امضای فرمان مشروطه و تنها در چند ماه باقی مانده سال 1324 ق 20 روزنامه در تبریز ، تهران و چند شهر دیگر منتشر شد . این روند در سال 1325 ق با شتاب بیشتری ادامه داشت . به گونه ای که در این سال بیش از 80 روزنامه در ایران منتشر شد . تعداد روزنامه های عصر مشروطه تا سال 1327 ق به حدود 200 عنوان رسید . البته تعریف روزنامه در آن دوران با آنچه امروزه تنها یک یا چند شماره منتشر شده اند و به جز چند عنوان که به صورت یومیه منتشر می شد مابقی به شکل هفته نامه و یا گاهنامه ( ولی با ظاهر روزنامه ) چاپ می شدند . گروهی از این روزنامه ها هم متعلق به مدارس جدیدی بود که با تأسیس مشروطیت متولد شده بودند . روزنامه مدرسه تمدن ، کمال ، پرورش و عدالت از جمله روزنامه هایی بودند که توسط چنین مدارسی منتشر می شدند . روزنامه های فارسی زبان خارج هم هم با پیروزی مشروطیت ، توان مضاعفی پیدا کردند. حبل المتین که از سال 1311 ق با مدیریت سید جلال الدین حسینی کاشانی متخلص به ادیب و ملقب  به موید الاسلام ، به صورت هفته نامه در کلکته منتشر می شد  ( و تا زمان درگذشت مؤید الاسلام در 24 آذر 1309 شمسی برپا بود ) ، از 15 ربیع الاول 1325 ق به همت برادر کوچک ترش سید حسن کاشانی ، همزمان و به شکل یومیه در تهران آغاز به انتشار کرد . شمارگان حبل المتین در خلال سال های 25 و 26 به بیش از 30 هزار نسخه رسید که در مقایسه با تعداد باسوادهای آن روزگار بی نظیر است . در مدت سه سالی که یومیه حبل المتین – تا نیمه رجب 1327 که برای همیشه توقیف شد – منتشر می شد ( در سه دوره : تهران ، رشت و تهران ) همزمان با حبل المتین کلکته هم در 24 صفحه وبه شکل هفتگی منتشر و توزیع می شد . البته توفیق تنها با حبل المتین همراه نبود بلکه روزنامه انجمن علمی تبریز ، روح القدوس و صور اسرافیل هم از دیگر روزنامه هایی بودند که با اقبال گسترده مردم مواجه شدند .

به زعم باور برخی سیاستمداران و نظریه پردازان علوم سیاسی که زبان مردم ایران را به سبب روح استبدادی حاکم بر جامعه ی ایران – طی قرون متمادی – الکن از انتقاد و حقیقت گویی به قدرت می دانند ، تجربه روزنامه نگاران عصر مشروطه و استقبال عمومی از حرکت آنان ، خلاف این نظر را نشان می دهد ، به ویژه آنکه پیشگامی ایرانیان – در میان دیگر ملل آسیایی – برای پذیرش و استقرار نظام مشروطه و حکومت قانون ، بیانگر وجود زمینه ی هر چند اندک از گرایش به مدنیت ، قانون و تحدید قدرت است . چه بسا بتوان گفت سرخوردگی سیاسی جامعه و بی واکنشی نسبت به رخدادهای سیاسی و اجتماعی دوران خود ، حاصل ناکامی مردم و نخبگان سیاسی در جریان مشروطه و حوادث پس از آن است. قانونی شدن آزادی و انشای آن توسط مجلس و شخص شاه ، بخشی از نخبگان سیاسی و فرهنگی را به این باور مسلم رساند که در حکومت مشروطه انتقاد از هر مقامی و با هر زبانی مجاز است . از این رو در طیفی از مطبوعات تند رو ، موجی از حملات دربار و شخص شاه مشاهده می شود که همین امر سبب توقیف مکرر آن ها هم می شد . مثلاً حبل المتین در دوره انتشار خود در تهران چندین بار توقیف شد ، ولی از آن جایی که روزنامه نگاران آزادی را حق مسلم و قانونی خود می پنداشتند ، به سرعت نسبت به اولین توقیف آن واکنش دادند و به اعتراض ، همه ی روزنامه های اصلاح طلب و مشروطه خواه و حتی روزنامه مجلس که صورتجلسات مجلس را منتشر می کرد دست به اعتصاب می زدند . حروفچینان چاپخانه ها هم به نشانه ی اعتراض به این گروه پیوستند و خطیبان مشروطه خواه به محکومیت توقیف روزنامه پرداختند . این اعتراض ها چنان اثرگذار بود که مخبرالسلطنه به عنوان نماینده دولت ، توقیف مطبوعات را عملی ارتجاعی خواند ! و به این ترتیب حبل المتین مجدد آغاز به کار کرد . اما پیکان روزنامه های اصلاح طلب چنان پیکره شاه و دربار را می آزرد که حاصل دوره مشروطه اول و آزادی های سیاسی و اجتماعی ، استبداد صغیر بود ، محمدعلی شاه که از همان روزهای نخست سلطنت با بی اعتنایی به نمایندگان و مشروطه خواهان ، سعی داشت چهره ی پادشاهی مطلقه داشته باشد ، تنها راه مقابله با روزنامه هارا – که در پی توقیف با نام و نشانی جدید سر بر می آوردند و به تنویر افکار عمومی برمی خاستند – برچیدن اساس مشروطیت دانست و با به توپ بستن مجلس شورای ملی و اعدام مشروطه خواهان و روزنامه نگاران برجسته ای چون : میرزا جهانگیر خان صوراسرافیل و ملک المتکلمین ، خیال خود را آسوده کرد . در دوران استبداد صغیر برای مدتی تمام نشریات آزاد – که بین مردم و مشروطه خواهان با نام مطبوعات مقدس معروف بود – تعطیل شد . البته در همین سال ها که بازار مطبوعات مردمی گرم بود نشریات سلطنت طلبی چون اقیانوس هم منتشر می شد که هرگز نتوانست اقبالی کسب کند . هرچند که دوران استبداد صغیر برای مدتی مطبوعات را به تعطیلی کشاند اما پیروزی مشروطه خواهان در آذربایجان و گیلان و استقلال نسبی در آن ولایات امکان انتشار مجدد مطبوعات آزاد را فراهم کرد که این امر با فتح تهران شتاب گرفت و دوباره روزنامه های آزادیخواه درتهران تا آذربایجان و دیگر ولایات متولد شدند ، هرچند که در این دوره هم چوب توقیف و تعطیلی همچنان برتن مطبوعات نواخته می شد .